Günümüz eğitim ve ev ortamında bazı çocukların daha sık yaşadığı; "ödevin başına oturamama", "sırada sessizce bekleyememe", "eşyalarını sürekli kaybetme" veya"verilen yönergeleri unutma" gibi pek çok akademik ve davranışsal güçlük genellikle yanlış değerlendirilir. Çoğu zaman bu durumlar çocuğun "tembelliği", "sorumsuzluğu" ya da "kasıtlı itaatsizliği" olarak yorumlanır. Oysa nöropsikoloji alanındaki araştırmalar, bu davranışların temelinde beynin kendini yönetme, planlama ve denetleme sistemi olan Yürütücü İşlevler (Executive Functions) kapasitesindeki gelişimsel sorunların yattığını ortaya koymaktadır.
Yürütücü İşlevler Nedir: Yürütücü İşlevler; bireyin kendi davranışlarını yönlendirmesine, düzenlemesine ve amaca yönelik hareket etmesine yardımcı olan zihinsel becerilerin bütünüdür. Bu yapı, bilinçli hedefler belirlememizi, tepkilerimizi planlamamızı ve değişken durumlara uyum sağlamamızı kontrol eder.
Yürütücü işlevler, insan beyninin en ön kısmında yer alan prefrontal korteks bölgesi tarafından yönetilir [cite: 1, 2]. Prefrontal korteks, bir orkestranın şefi ya da büyük bir havalimanının kontrol kulesi gibi çalışır. Farklı bilişsel süreçleri entegre eder, hangi enstrümanın (bilişsel becerinin) ne zaman devreye gireceğini seçer ve odaklanmayı sağlar
Gelişimsel bilişsel nörobilim alanındaki önde gelen kuramcılara (Adele Diamond ve Russell Barkley) göre yürütücü işlevler 3 temel ve bu temel üzerine inşa edilen üst düzey becerilerden oluşur .
Temel Yürütücü İşlevler (3 Ana Sütun): 1- Çalışma Belleği (Working Memory) 2- İnhibisyon / Baskılama (Inhibitory Control) 3- Bilişsel Esneklik (Cognitive Flexibility)’dir.
Üst Düzey Yürütücü İşlevler: Temel üç sütunun birleşimi ve gelişimiyle ortaya çıkan üst düzey yönetim yetenekleridir. Bunlar planlama, akıl yürütme, problam çözme ve Öz denetim (kendini izleme) ‘dir.
Yürütücü işlevler doğuştan hazır gelmez; bebeklik döneminde gelişmeye başlarve geç ergenlikten erken yetişkinliğe kadar aşamalı olarak olgunlaşır. Ancak çocukların yürütücü işlev gelişim hızları farklıdır. Bazı çocuklarda yürütücü işlevler diğerlerine göre biraz geç gelişir.

Yürütücü işlevler ilk olarak yetişkin ile çocuk arasındaki etkileşimle ortaya çıkar. Çocuk yapacağı işi yetişkinin yardımı ve hatırlatmasıyla planlar ve yapar. Zamanla çocuk beceri kazandıkça yetişkin desteği (iskele / scaffolding) azaltılır.
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), basit bir "odaklanamama" ya da "yaramazlık"sorunu değil, beynin yürütücü işlevlerinde gelişimsel gecikmedir. Russell Barkley, DEHB'yi doğrudan bir "Yürütücü İşlev Bozukluğu" (Executive Dysfunction) olarak tanımlar .
Araştırmalar, DEHB'li beyinde hasar olmadığını, olgunlaşma takviminde yaklaşık 3 yıllık bir gecikme (Cortical Maturation Delay) olduğunu göstermiştir. Russell Barkley, bu gecikmeyi formüle etmiş ve DEHB'li bireylerin kendini yönetme, zaman algısı ve yürütücü yaş kapasitesi kronolojik yaşlarının ortalama %30 gerisinde olduğu ileri sürmüştür.
Yürütücü işlevlerdeki gelişimsel gecikmeler ve DEHB tablosu çaresiz değildir. Çocuk psikiyatristleri tarafından uygulanan çeşitli ilaç tedavileri dikkat, odaklanma, kendini kontrol gibi başlıca sorunları büyük ölçüde ortadan kaldırabilir.
ilaç tedavisi yanında eğitim-terapi destekleri yürütücü işlevlerin gelişimini sağlayabilir. Nöroplastisite (beynin şekillenebilme yeteneği) sayesinde doğru yapılandırılmış müdahalelerle bu beceriler eğitilebilir ve desteklenebilir ve geliştirilebilir. Bu alandaki en etkili ve kanıta dayalı programlardan biri Simon Says programıdır.
Simon Says programı; çocukların Çalışma Belleği, Tepki Engelleme (İnhibisyon), Bilişsel Esneklik ve Sonuç Odaklı Düşünme olmak üzere 4 temel yürütücü işlev alanını geliştirmeyi hedefler.Yapılandırılmış bir planı takip eden program, oyun, davranış, günlük yaşam becerileri bölümlerinden oluşur ve çocuğun yürütücü işlevlerinin gelişimi için dışsal destek sağlar.